| FİDE SATRANÇ KURALLARI | ||||||||||||||
|
FIDE Satranç Kuralları ÖNSÖZ FIDE Satranç Kuralları oyun sırasında çıkabilecek bütün durumları kapsayamaz ve de her türlü durumu bir kurala bağlayamaz. FIDE Satranç Kuralları içinde tam olarak yer almayan bir durumla karşılaşıldığında, burada tartışılmış eşdeğer durumları göz önüne alarak doğru bir yargıya varabilmek gerekir. FIDE Satranç Kuralları hakemlerin yeterli, adil ve tam olarak tarafsız olduklarını varsayar. Çok detaylı kurallar hakemin kanaat serbestliğini kısıtlar ve özel durumlardan kaynaklanan sorunlara çözüm bulmasını önleyebilir. FIDE tüm oyuncu ve federasyonların bunları kabul etmesini bekler. Üye bir federasyon aşağıdaki gereklere uyması şartıyla daha ayrıntılı kurallar koyabilir. a) FIDE Satranç Kuralları ile herhangi bir şekilde çelişmeyecek. b) Sadece kendi toprakları içinde geçerli olacak. c) FIDE maçları, şampiyonaları ya da yükselme turnuvaları ve FIDE unvan ya da rating hesaplamalarına dahil turnuvalarda uygulanmayacak. SATRANÇ OYUNUNUN KURALLARI
Madde 1: Satrancın Esasları 1.1. Satranç oyunu, ‘Satranç Tahtası’ diye adlandırılan kare şeklinde bir alan üzerinde iki rakip arasında taşları sırayla oynatılmasıyla oynanır. Oyunu beyaz taşlarla oynayan oyuncu başlatır. Rakibi hamlesini yapmış olan taraf ‘hamlede’ dir. 1.2. Her iki tarafın da amacı, rakip şahın kurallara uygun bir hamleyle yenmekten kurtulması mümkün olmayana dek rakip şaha saldırmaktır. Bunu başaran taraf rakibini ‘ Şah-Mat’ yapmış demektir ve oyunu kazanır. Mat olan taraf oyunu kaybeder. 1.3. Her iki taraf için de Şah-Mat yapmak mümkün değilse oyun berabere biter.
Madde 2:Tahta Üzerinde Taşların Başlangıç Konumu 2.1.Satranç tahtası çizgili 64 (8x8) eşit kareden oluşur ve kareleri sırayla açık (beyaz) ve koyu (siyah) renktedir. Satranç tahtası iki rakip arasına beyaz renkli köşe karesi sağ tarafta olacak şekilde yerleştirilir.
2.2.
Başlangıçta bir taraf 16 adet açık renkli (beyaz), diğer taraf
16 adet koyu renkli (siyah) taşa sahiptir. Bunlar:
2.3.Başlangıç
konumu şöyledir:
Madde 3:Taşların Hareketleri 3.1. Hiç bir taş aynı renkte başka bir taşın bulunduğu bir kareye gidemez. Eğer bir taş rakip bir taşın olduğu kareye giderse, rakip taş yenmiş olur ve tahta dışına çıkar. 3.2-3.8 maddelerinde tarif edilen hareketlere göre rakip taşı yeme imkanı varsa, yiyecek olan taş bu kareye saldırıyor demektir. 3.2.Fil bulunduğu karenin çaprazlarında herhangi bir kareye gidebilir. 3.3.Kale bulunduğu karenin dikey ve yataylarında herhangi bir kareye gidebilir. 3.4.Vezir bulunduğu karenin dikey, yatay ve çaprazlarında herhangi bir kareye gidebilir. 3.5.Fil, kale veya vezirle bu hamleler yapılırken, hamle yolu üzerinde bulunan bir taşının üzerinden atlanamaz. 3.6. At yatay, dikey ya da çapraz yönde olmamak şartıyla bulunduğu kareye en yakın karelerden birine gidebilir. Madde 3.1 göz önüne alındığında, hamlesini yapan bir at bitişik karelerden geçmiyor sayılır. 3.7.a)Piyon bulunduğu dikeyde önündeki boş kareye doğru ilerler, ya da, b)İlk hareketinde, (a) paragrafında yazdığı gibi bir kare ilerleyebilir veya bulunduğu dikeyde önündeki her iki karenin de boş olması şartıyla iki kare ilerleyebilir, ya da c)Yan dikeyde bir önünde bulunan (ön çaprazda) rakip taşı yiyerek bu kareye gidebilir. d)Bir piyon ilk hareketinde iki kare ilerleyip rakip piyonla yan yana gelirse, rakip piyon bu piyonu sanki bir kare ilerlemiş gibi kabul ederek yiyebilir. Bu hak sadece ilk defasında, yani iki kare çıkışı yapılır yapılmaz geçerlidir, bu harekete ‘geçerken alma’ (en passant) denir. e)Bir piyon bulunduğu ilk konumdan ilerleyerek son sıraya (rakibin ilk yatayı) vardığında, aynı hamlenin bir parçası olarak aynı renkte bir vezir, veya bir kale, veya bir fil, veya bir at ile değiştirilir. Oyuncunun tercihi daha önce yenmiş olan taşlarla sınırlı değildir. Bu piyon hareketine ‘terfi’ denir ve yerine konan taş kurallara uygun olarak derhal devreye girer.
3.8.a) Şahın iki türlü hareketi vardır. bir veya daha fazla rakip taş tarafından tehdit edilmemesi şartıyla komşu karelere gidebilir. Rakip taşlar hareket edemiyor bile olsalar, tehdit yapıyor sayılırlar. b) Rok. Bu şahla aynı sırada bulunan aynı renkli kalenin ortak hareketidir. Bu iki taşın hareketi tek bir hamle sayılır; şah bulunduğu kareden kaleye doğru iki kare ilerler ve ardından kale şahın üstünden atlayarak bir kare yanına (komşu kareye) konarak yapılır. 1) Şu durumlarda rok yapmak artık mümkün değildir: *şah daha önce oynamışsa, ya da *ilgili kale daha önce oynamışsa. 2) Şu durumlarda rok yapmak geçici olarak mümkün değildir: *şahın durduğu, rok atarken geçeceği ve rok attığında gideceği kareler rakip taşlarca tehdit ediliyorsa, ya da *Rok atılacak kale ile arasında herhangi bir taş varsa. b) Rakip taş ya da taşlar tarafından tehdit ediliyorsa, bu taş ya da taşlar hareket edemiyor bile olsalar şah tehdit altındadır. (şah çekilmiştir) Şah çekmeyi beyan etmek zorunlu değildir. 3.9Oyuncular şahlarını tehdit altında bırakacak hamle yapamazlar.
Madde 4: Taşların Oynatılması 4.1. Hamleler tek elle yapılmalıdır. 4.2. Önceden niyetini belli etmek şartıyla (örneğin ‘düzeltiyorum’ veya ‘j’adoube – jadob’ diyerek) oyuncu bir ya da daha fazla taşı düzeltebilir. 4.3. Madde 4.2.’de açıklanan durum hariç, sıradaki oyuncu bilerek a)Birden fazla taşa dokunmuşsa, oynayabileceği ya da yiyebileceği ilk dokunduğu taşı oynamalı ya da yemelidir, ya da b)İki taraftan da birer taşa dokunmuşsa, dokunduğu kendi taşıyla dokunduğu rakip taşı almalıdır, bu mümkün değilse oynanabilecek ya da yenebilecek ilk dokunduğu taşı oynamalı ya da yemelidir. Hangisine önce dokunduğu belli değilse oyuncunun öncelikle kendi taşı dokunulmuş sayılır. 4.4.a) Eğer oyuncu şah ve kalesine bilerek dokunmuşsa bu kaleyle mümkünse rok atmalıdır. b) Eğer oyuncu bilerek kalesini ve sonra şahını tutmuşsa bu hamlede bu yöne rok atamaz ve madde 4.3.a uygulanır. c) Eğer oyuncu rok yapmaya niyetlenerek aynı anda şah ve kalesini tutmuş fakat bu yöne rok atması mümkün değilse diğer tarafa rok atmakla şahını oynamak arasında tercih yapar, şahın yapacak hamlesi yoksa dilediği hamleyi yapmakta serbesttir. 4.5. Dokunulan taşların hiçbiri oynanamıyor ya da yenemiyorsa, oyuncu herhangi bir hamle yapabilir. 4.6. Rakibi bu maddelerden herhangi birini ihlal etmiş bir oyuncu, kendisi bir taşa bilerek dokunursa bu konuda herhangi bir hak iddia edemez. 4.7. Bir taş kurallara uygun bir hamle olarak ya da bir hamlenin kısmı olarak bir kareye bırakılmışsa bu taş başka bir yere oynanamaz. Hamle, madde 3’de belirtilen şartlar yerine getirildiğinde yapılmış olur. Madde 5:Oyunun Bitişi 5.1.a) Oyun, rakibini kurallara uygun bir hamleyle mat yapan oyuncu tarafından kazanılır. Mat yapan hamlenin kurallara uygun bir hamle olması halinde, oyun derhal sona erer. b)Rakibi oyunu terk eden oyuncu oyunu kazanır. Oyun derhal sona erer. 5.2. a) Sırada olan oyuncu kurallara uygun bir hamle yapamıyor ve şahı da tehdit altında bulunmuyor ise oyun berabere biter. Bu durumda oyun ‘pat’ olarak bitmiş olur. Pat yapan hamlenin kurallara uygun bir hamle olması halinde, oyun derhal sona erer. b) Her iki taraf için de herhangi bir dizi hamle ile, rakip şahı mat yapmak mümkün değilse oyun berabere biter. Oyun ‘ölü konum’ ile bitmiş olur. Bu konumu ortaya çıkaran hamlenin kurallara uygun bir hamle olması halinde, oyun derhal sona erer. c) İki taraf oyun sırasında aralarında anlaşırlarsa oyun berabere biter. Oyun derhal sona erer. (bkz. Madde 9.1.) d) Belli bir konum tahtada üç defa tekrarlanmış veya yapılacak hamleyle tekrarlanıyorsa oyun berabere yapılabilir. (bkz. Madde 9.2.) e) Son 50 hamle her iki oyuncu tarafından da piyon sürmeden ve taş yenmeden geçirilmişse oyun berabere yapılabilir. (bkz. Madde 9.3.)
YARIŞMA KURALLARI
Madde 6 : Satranç Saati 6.1. ‘Satranç Saati’, aynı anda sadece biri çalışabilecek şekilde birbirine bir mekanizmayla bağlanmış iki göstergeli bir saattir. Satranç Kuralları içinde ‘saat’ bu iki göstergeden biri anlamına gelir. ‘Bayrak Düşmesi’ ise oyuncuya tanınan zamanın bitmesi anlamına gelir. 6.2. a) Satranç saati kullanıldığında ya her bir oyuncuya belirli bir sayıda hamle veya tüm hamleleri için belirli bir zaman verilir, ya da baştan verilen belirli bir süre haricinde oyuncular her hamle için ek bir süre daha alırlar. Bunlar baştan belirtilmelidir. Oyuncunun bir önceki zaman diliminden artırdığı süre yine kendisinindir, toplam zamanına eklenir, ‘eklemeli’ tempoda böyle değildir. b) ‘Eklemeli’ tempoda ise her bir oyuncuya ‘esas’ düşünme süresi ve her bir hamle için ‘ek’ düşünme süresi verilir. Esas süre ancak pan> 8.2. Notasyon kağıdı oyun süresince hakeme açık olacaktır. 8.3. Notasyon kağıdı turnuva organizasyonunun malıdır. 8.4. Oyuncunun saatinde beş dakikadan az zaman kalmış ve de eklemeli saat her hamle için 30 saniyeden az süre veriyorsa Madde 8.1.’de yer alan şartları yerine getirmek zorunlu değildir. Bayraklardan biri düşer düşmez oyuncu eksik hamlelerini notasyon kağıdına yazarak tamamlamalıdır. 8.5. a) Her iki oyuncu da Madde 8.4. çerçevesinde yazamıyorsa, hakem veya başka bir yardımcı orada bulunup hamleleri kaydetmeye çalışmalıdır. Bu durumda bayraklardan biri düşer düşmez hakem saatleri durduracaktır. Bunun üzerine oyuncular hakemin, ya da rakibinin kağıdını kullanarak hamlelerini yazacaklardır. b) Madde 8.4.’e göre yazamayan sadece bir tarafsa, bayrak düşer düşmez hamle yapmadan önce eksik hamlelerini yazmalıdır. Sıra kendinde olmak şartıyla rakibinin kağıdını kullanabilir, ama hamle yapmadan önce rakibinin kağıdını iade etmelidir. c) Eksiksiz bir notasyon kağıdı mevcut değilse, ikinci bir tahta üzerinde oyuncular hakem veya bir yardımcı nezaretinde bu eksiklikleri bulmalıdırlar. Yardımcı konumunda olan kişi oyunu tekrarlamadan önce, il olarak mevcut konumu, saatlerdeki süreleri ve eğer biliniyorsa kaç hamle yapılmış olduğunu kaydedecektir. 8.6. Notasyon kağıtları tamamlanamıyorsa ve bayrağı düşen oyuncunun zaman kontrolunu geçemediği gösterilemiyorsa ve daha fazla hamle yapıldığı açık olarak belli değilse, bir sonraki hamle bir sonraki zaman kontrolunun ilk hamlesi sayılır. 8.7. Oyun sonuçlanınca, oyuncular sonucu da yazarak her iki kağıdı da imzalayacaklardır. İmzalanmış sonuçlar yanlış yazılmış olsa bile, hakem başka bir karar vermezse geçerli sayılacaklardır. Madde 9 : Berabere Biten Oyun 9.1. a)Bir oyuncu tahta üzerinde bir hamleyi yaptıktan sonra berabere önerebilir. Bu teklifi kendi saatini durdurmadan (ve rakibinin saatini çalıştırmadan) önce yapmalıdır. Bunun haricinde yapılan beraberlik önerileri de geçerlidir, fakat Madde 12.5 de göz önüne alınmalıdır. Beraberlik teklifine ek olarak herhangi bir şart öne sürülemez. Her iki durumda da beraberlik teklifi geri çekilemez ve rakip kabul edene, sözlü olarak reddedene, taş oynama veya alma niyetiyle bir taşa dokunana kadar geçerlidir, ya da oyun başka bir yolla neticelendirilir. b)Beraberlik teklifi her iki oyuncu tarafından da notasyon kağıdına bir işaret konarak not edilir (bkz. Ek E). c) Madde 9.2, 9.3 veya 10.2'ye göre yapılan beraberlik talepleri aynı zamanda bir beraberlik teklifi olarak kabul edilirler. 9.2. Hamlede olan oyuncunun talebi üzerine, eğer aynı konum tahta üzerinde en az üç defa aşağıdaki şekillerde oluşmuşsa (peş peşe hamle tekrarı ile oluşması gerekmez) oyun berabere olur. a) eğer oyuncu notasyon kağıdına önce hamlesini yazmış, hakeme bu hamleyi yapacağını bildirmiş ve bu hamle ile aynı konum oluşacaksa, ya da b) son yapılan hamle ile ortaya çıkan konum tekrarlanıyor ve sıradaki oyuncu beraberlik talebinde bulunuyorsa. (a) ve (b)’deki konumlar, hepsinde de eğer aynı oyuncu hamledeyse, aynı cins ve renkteki taşlar aynı karelerde duruyorsa ve her iki oyuncunun da taşlarının mümkün olan tüm hamleleri aynen varsa, aynı sayılır. Söz konusu konumlardan birinde geçerken alma hakkı varsa veya rok atma hakkı kaybolmuşsa, aynı sayılmaz. 9.3. Hamlede olan oyuncunun talebi üzerine, aşağıdaki durumlardan biri oluşmuşsa oyun berabere biter. a) hamlesini kağıdına yazmış, hakeme bu hamleyi yapacağını bildirmiş ve bu hamle ile, her iki taraf da son 50 hamleyi piyon sürmeden ve taş yemeden geçirmiş olacaksa, ya da b) son 50 hamle içinde her iki taraf da piyon sürmemiş ve taş yememiş ise 9.4. eğer bir oyuncu 9.2 veya 9.3'e göre beraberlik talebinde bulunmadan hamle yaparsa, o hamle için beraberlik isteme hakkını kaybeder. 9.5. Eğer bir oyuncu Madde 9.2 ya da 9.3’e göre berabere iddia ederse, derhal saatini durduracaktır. İddiasını geri alamaz. a) eğer iddia doğru ise oyun derhal berabere biter, b) eğer iddia doğru değilse, hakem rakibin süresine üç dakika ekleyecektir. Ayrıca, iddia sahibinin iki dakikadan çok zamanı varsa, süresini yarıya indirir, indirilen süre üç dakikadan çok olmayacaktır. c)Toplam zaman iki dakikadan az ama bir dakikadan çoksa, kalan süreyi bir dakikaya ayarlar. d)Eğer toplam süre bir dakikadan az ise, hakem iddia sahibinin süresine dokunmayacaktır. Oyun bundan sonra devam edecek ve niyetlenen hamle oynanacaktır. 9.6. Herhangi bir dizi hamle yaparak, hatta en kötü oyunla bile mat yapılması mümkün olmayan bir konuma erişilmişse oyun berabere olur. Oyun derhal sona erer.
Madde 10 : Hızlı Oyun Bitişi (Giyotin) 10.1. Giyotin kalan tüm hamlelerin belirli bir zamanda tamamlanacağı, oyunun son safhasıdır. 10.2. Eğer oyuncunun iki dakikadan az zamanı kalmışsa bayrağı düşmeden önce berabere iddia edebilir. Oyuncu saatleri durduracak ve hakemi çağıracaktır. a) Eğer hakem rakibin oyunu normal yollarla kazanmak için çaba göstermediğini veya oyunun normal yollarla kazanılamayacağını kabul ederse beraberlik ilan edecektir. Yoksa kararını erteleyecek veya talebi reddedecektir. b) Eğer hakem kararını ertelemişse, rakibe iki dakika zaman ekleyebilir ve oyun mümkünse bir hakem nezaretinde devam edecektir. Hakem oyun sonucunu bayraklardan biri düştükten sonra ilan edecektir. c) Eğer hakem talebi reddetmişse, rakibe iki dakika ekleyecektir. d) Madde 10.2.a, b veya c'ye göre verilen kararlar nihaidir. 10.3. Her iki bayrak da düşmüşse ve önce hangisinin düştüğü tespit edilemiyorsa oyun berabere biter. Madde 11 : Puanlama 11.1. Baştan farklı bir şey ilan edilmemişse, oyunu normal yollarla veya hükmen kazanan oyuncu bir puan alır (1 puan), hükmen veya normal yollardan kaybeden oyuncu puan alamaz (0 puan) ve berabere yapan oyuncu yarım puan alır (½ puan) Madde 12 : Oyuncuların İdaresi 12.1. Oyuncular satrancın itibarını zedeleyecek hareketlerde bulunmayacaklardır. 12.2. Oyun süresince oyuncuların not tutmaları, bilgi veya tavsiye kaynaklarına başvurmaları, ya da başka bir tahta üzerinde analiz yapmaları yasaktır. Notasyon kağıdı sadece hamleler, saatlerdeki süreler, beraberlik teklifi ve iddiayla ilgili başka şeyleri not etmek için kullanılacaktır. 12.3. Oyununu bitirmiş oyuncular seyirci sayılırlar. 12.4. Oyuncuların hakemden izin almadan ‘oyun sahasını’ terk etmeleri yasaktır. Oyun sahası, oyun salonu,tuvaletler, dinlenme odaları, oyuncuların temiz hava ve kirli hava almak için çıktıkları yerler ve hakemin belirlediği diğer bölgeler olarak tanımlanır. Hamlede olan oyuncu hakemden izin almadan oyun salonunu terk edemez. 12.5. Rakip oyuncuyu herhangi bir şekilde rahatsız etmek veya dikkatini dağıtmak yasaktır, sürekli olarak inatla berabere teklifi de buna dahildir. 12.6. 12.1-12.5 maddelerinin herhangi bir kısmının ihlali Madde 13.4’e göre cezalandırılacaktır. 12.7. Satranç kurallarına uymayı inatla reddeden oyuncu oyunu kaybeder. Rakibin puanı hakem tarafından belirlenir. 12.8. Her iki oyuncu da Madde 12.7’ye göre suçlu bulunursa oyun her ikisi için de kayıp ilan edilir. Madde 13 : Hakemin Rolü (Önsöz’e Bakınız) 13.1. Hakem, satranç kurallarına sıkıca uyulduğunu görecektir., 13.2. Hakem yarışmayla en iyi şekilde ilgilenecektir. İyi oyun ortamını ve oyuncuların rahatsız edilmemesini sağlamalıdır. Yarışmanın gidişini idare edecektir. 13.3. Hakem özellikle oyuncular zaman sıkışıklığı içindeyken oyunları gözleyecek, verdiği kararları uygulayacak ve gerekli gördüğünde oyunculara ceza verecektir. 13.4. Hakem aşağıdaki cezalardan birini veya daha çoğunu uygulayabilir: a) bir uyarı, b) rakibinin saatine süre eklemek, c) cezalandırılan oyuncunun süresini azaltmak, d) oyunu kayıp ilan etmek, e) hatalı tarafın o oyundan alacağı puanı azaltmak, f) diğer tarafın o oyundan alacağı puanı tam puana kadar artırmak, g) yarışmadan çıkarmak. 13.5. Dış kaynaklı bir rahatsız edilme olduğunda, hakem her iki tarafa da ek süre verebilir. 13.6. Hakem, Satranç Kurallarında belirtilen durumlar haricinde oyuna müdahele etmemelidir. Oyunculardan en az birinin tüm süresini bitirdiği madde 8.5'in uygulanması haricinde, hamle sayısını bildirmemelidir. Hakem oyuncuya rakibinin hamle yapmış olduğunu bildirmekten kaçınmalıdır. 13.7. Diğer oyuncular veya seyirciler oyun hakkında konuşmak veya oyuna müdahele etmemek durumundadırlar. Eğer gerekliyse, hakem aykırı davrananları oyun salonunun dışına çıkartabilir. Madde 14 : FIDE 14.1. Üye federasyonlar Satranç Kuralları ile ilgili sorunlarda resmi bir karar verebilmek için FIDE’ye danışabilirler. EKLER A. Ertelenmiş (Ajurne) Oyunlar A1. a) Bir oyun eğer seans için öngörülen zaman sonunda bitmemişse, hakem sıradaki oyuncudan ‘gizli hamle’ yapmasını isteyecektir. Oyuncu hamlesini açıkça anlaşılır şekilde notasyon kağıdına yazacak, kendisinin ve rakibinin kağıtlarını zarfa koyacak, zarfı kapatacak ve bundan sonra rakibininkini çalıştırmadan saatini durduracaktır. Saati durdurana dek oyuncunun gizli hamleyi değiştirme hakkı vardır. Hakemin gizli hamle yapılmasını söylemesinden sonra, oyuncu hamlesini tahta üzerinde yaparsa bu hamleyi kağıdına gizli hamle olarak yazmalıdır. b) Seansın sona ermesinden önce hamlede olan oyuncu oyunu ajurne ederse, seansın sonunda yapılıyormuş gibi değerlendirilir. A2. Zarfın üzerinde aşağıdakiler yazılacaktır:
a)
oyuncuların adları, A3. Hakem zarfın üzerindeki bilgilerin doğruluğunu kontrol edecektir ve zarfın korunmasından sorumludur. A4. Eğer ajurne yapıldıktan sonra bir oyuncu beraberlik teklif ederse, bu teklif Madde 9.1’e göre rakip oyuncu kabul veya ret edene dek geçerlidir. A5. Oyun devam edeceği zaman, gizli hamle öncesi son konum tahtaya dizilecek ve ajurne edildiği andaki sürelere göre saatler ayarlanacaktır. A6. Oyunun devamından önce beraberlikte anlaşılmışsa veya bir taraf hakeme terk ettiğini bildirirse oyun sonuçlanmış olur. A7. Zarf ancak gizli hamleye cevap verecek oyuncu mevcutsa açılacaktır.
A8.
Madde 6.9 ve 9.6 haricinde eğer gizli hamle A9. Oyunun devamı için anlaşılmış saatte, a) gizli hamleye cevap verecek oyuncu mevcutsa zarf açılır, gizli hamle tahta üzerinde yapılır ve saate basılır. b) gizli hamleye cevap verecek oyuncu yoksa, onun saati çalıştırılır. Bu oyuncu geldiğinde masaya oturmadan saati durdurup hakemi çağırabilir, zarf o zaman açılır, gizli hamle tahta üzerinde yapılır ve tekrar saat çalıştırılır. c) gizli hamleyi yapan oyuncu yoksa, rakip oyuncu hamlesini tahta üzerinde yapmadan kağıdına yazıp zarfa koyma hakkına sahiptir. Bu durumda diğer oyuncu geldiğinde açılmak üzere zarf hakeme verilecek ve hakem tarafından korunacaktır. A10. Ajurneye bir saatten fazla geç kalan oyuncu oyunu kaybeder. Bununla beraber, geç kalan oyuncu gizli hamleyi yapansa, aşağıdaki durumlar hariç tutulur: a) Gelmeyen oyuncu yaptığı gizli hamleyle mat yapmışsa, ya da b) Gelmeyen oyuncu yaptığı gizli hamleyle pat yapmışsa veya konum Madde 9.6’da tanımlanan bir hale gelmişse, ya da c) Gelmiş olan oyuncu Madde 6.9’a göre zamandan kaybetmişse. A11. a) Eğer gizli hamlenin bulunduğu zarf kayıpsa, oyun ajurne konumundan devam edecek, saatler ajurne zamanına göre ayarlanacaktır. Oyuncuların kullanmış oldukları süreler belli değilse, saatler hakem tarafından ayarlanacaktır. Gizli hamleyi yapmış olan oyuncu, yapmış olduğunu bildirdiği hamleyi tahta üzerinde yapacaktır. b) Eğer ajurne konumunu dizmek mümkün değilse, oyun iptal edilir ve yenisi oynanır. A12. Oyunun devamında, oyunculardan biri hamle yapmadan önce saatlerdeki sürelerin yanlış ayarlanmış olduğuna işaret ederse, hata düzeltilmelidir. Hakem çok vahim sonuçlar doğuracağına kanaat getirmezse daha sonra yapılan iddialar dikkate alınmaz ve herhangi bir düzeltme yapılmaz. A13. Her devam seansının süresi hakemin saatiyle kontrol edilecektir. Ajurnelerin başlangıç ve bitiş saatleri önceden ilan edilecektir.
B. Hızlı Satranç B1. Hızlı Satranç bütün hamlelerin 15 ile 60 dakika arasında sabit bir sürede tamamlanacağı bir oyun temposudur. B2. Burada yazanlar hariç, oyunda FIDE Satranç Kuralları geçerlidir. B3. Oyuncuların hamleleri kaydetmeleri gerekli değildir. B4. Her iki oyuncu da üç hamle yaptıktan sonra, taşların yanlış dizilmesi, satranç tahtasının yanlış konulması veya saatlerdeki yanlışlıkla ilgili iddialar yapılamaz. Şah ile vezirin ters konmuş olduğu hallerde, bu şahla rok yapılamaz. B5.a) Hakem ancak oyunculardan biri veya her ikisi de talep ederse madde 4'ü (dokunulan taş) uygulayacaktır. b) Oyuncu madde 4.3'e göre bir taşa dokunursa, madde 7.2, 7.3 ve 7.5 (kuraldışı konumlar, hamleler) kapsamındaki haklarını kaybeder. B6. Oyunculardan biri tarafından geçerli bir iddia yapıldığında bayrak düşmüş sayılır. Hakem bayrak düşmesini işaretten kaçınacaktır. B7. Zamandan kazanç iddia etmek için, iddia eden taraf saati tamamen durduracak ve hakemi haberdar edecektir. İddianın kabul edilmesi için her iki saat de durdurulduktan sonra iddia sahibinin bayrağının düşmemiş, rakibininki ise düşmüş olması gerekir. B8. Her iki bayrak da düşmüş ise oyun berabere olur. C. Yıldırım C1. Yıldırım bütün hamlelerin 15 dakikadan az sabit bir sürede tamamlanacağı bir oyun temposudur. C2. Burada yazanlar hariç, oyunda Hızlı Satranç kuralları uygulanır. C3. Kuraldışı bir hamle saate basılmasıyla tamamlanmış olur. Rakip bu durumda hamlesini yapmadan önce kazanç iddia edebilir. Rakip hamlesini yaptıktan sonra kuraldışı hamle düzeltilemez. C4. Madde 10.2 geçerli değildir.
Turnuvaların Temel Esasları 1. Oynanacak tur sayısı önceden açıklanır. 2. İki oyuncu aralarında sadece bir defa oynayabilirler. 3. Oyuncular eşit puanlı veya en yakın puanlı rakiplerle eşlendirilir. 4. Mümkünse oyuncular siyahla oynadıkları sayıda beyazla oynarlar. 5. Mümkünse oyuncular bir önceki turdaki renklerinin tersini alırlar. 6. Son sıralama alınan puanların toplanmasıyla belirlenir : galibiyet için 1 (bir) puan, beraberlik için 0.5 puan ve yenilgi için 0 puan. Rakibi gelmeyen bir oyuncu 1 puan alır.
B. Genel Eşlendirme Kuralları 7.Eşlendirme Numaraları Birinci turun eşlendirmesi yapılmadan önce, katılımcıların listesi hazırlanır ve katılımcılara listedeki sıralarına göre Eşlendirme Numarası verilir. En üst sıradaki ve en yüksek ratingli oyuncu 1 numaradır. Bu kurallarda 1 numara en üst (yüksek)eşlendirme numarası olarak geçecektir. Aynı ratingli veya ratingsiz oyuncular sırasıyla, FIDE unvanına, belki yerel ratinge göre sıralanırlar, olmazsa kur’a çekilir. Oyuncuların bilgilerini kaydetmek için eşlendirme kartları (B02.Rating Kuralları) kullanılabilir. 8.Tur Atlama 8.1. Bir turda oyuncu sayısı çift değilse, en alt puan grubunun en altındaki oyuncu tur atlar 8.2. Bir oyuncu sadece bir defa tur atlayabilir. Bir önceki turda hükmen kazanan oyuncu tur atlatılamaz. 8.3. Tur atlatılan oyuncu o tur için bir puan alır. Rakibi ve rengi yoktur. 9. Bir Puan Grubunun Eşlendirilmesi 9.1. Aralarında oynamamış iki oyuncu, eşlendirilmeleri halinde eğer birisi aynı rengi üst üste üç defa almayacaksa veya renk farkı ikiden çok olmayacaksa bağdaşık rakip sayılırlar. 9.2. Aynı puanlı oyuncular bir puan grubunu oluştururlar. Oynanmış olan tur sayısının yarısı kadar puan almış oyuncular medyan (orta) puan grubunu oluştururlar. Eşlendirme en üst puan grubundan başlar ve medyan grubunun hemen öncesine kadar aşağı doğru devam eder, buradan en alt puan grubuna geçilir ve yukarı doğru devam edilir, medyan grup sona bırakılır. Medyan grup aşağı doğru eşlendirilir. 9.3. Gruptaki oyuncular eşlendirilmeden önce aşağıdaki sebeplerden dolayı grubu içinde uygun bir rakip bulamayan oyuncular komşu gruba geçerler. oyuncu grubundaki tüm oyuncularla oynamışsa; a. oyuncu bir rengi diğerinden iki fazla almış ve grup içinde rengi uygun rakip bulamıyorsa b. oyuncu son iki tur aynı renkle oynamış ve grup içinde rengi uygun rakip bulamıyorsa c. grubun sayısını çift yapmak gerekiyorsa Bu şekilde grup dışına geçen geçen oyuncuya artık oyuncu denir. Artık oyuncunun nasıl seçileceği artık oyuncu seçim kuralları bölümünde verilmiştir. 9.4. Gerekli kaydırmalar yapıldıktan sonra, gruptaki oyuncular eşlendirme numaralarına göre sıralanırlar ve üst yarıdaki oyuncularla alt yarıdaki oyuncuların eşlendirilmesi denenir. Buna öngörülen eşlendirme denir , bağdaşma ve renk uyum açısından gözden geçirilecektir. Gruptaki oyuncular 1, 2, 3.. . n şeklinde numaralandırılırsa , öngörülen eşlendirme (renkleri dikkate almadan) şöyle olur: 1- (n/2+1); 2- (n/2+2). . . , n/2-n 9.5. Öngörülen eşlendirmede daha önce oynamış iki oyuncunun eşlendirmesi çıkarsa, alttaki oyuncu grup içindeki bir başkasıyla değiş-tokuş yapılır. Renklerin eşitlenmesi ve sırasıyla değişebilmesi için mümkün olan diğer değiş-tokuş la da yapılabilir. Değiş-tokuşun nasıl yapılacağı Değiş-Tokuş Kurallarında açıklanmıştır. 9.6. Kilitlenmiş Bir Medyan grubun eşlendirmesi *Orta grup eşlendiremiyorsa, aşağıdakiler adım adım yapılarak açılmalıdır: *Eğer üst gruptan gelen artık oyuncu sayısı alttan gelenlerden çoksa, alt grubun ilk eşlendirmesi bozularak bu eşlendirmenin iki oyuncusu artık oyuncu olarak orta gruba dahil edilir. Orta grubun eşlendirmesine yeniden başlanır. *Eğer üstteki madde ile olmuyorsa, o zaman üst grubun en yakın eşlendirmesi bozularak, bu eşlendirmenin iki oyuncusu artık oyuncu olarak orta gruba dahil edilir. Orta grubun eşlendirmesine yeniden başlanır. 10.Artık Oyuncu Seçim Kuralları 10.1. Artık oyuncu, madde 3’e uygun olarak veya grubu içindeki değiş-tokuşlara rağmen bağdaşık rakip bulunamadığı için başka bir gruba kaydırılan oyuncudur. 10.2. Aşağı doğru eşlendirme yaparken, artık oyuncu alt puan grubuna kaydırılır. Yukarı doğru eşlendirme yaparken artık oyuncu üst puan grubuna kaydırılır. *Bir grubun oyuncu sayısı çift yapılacağı zaman, oyuncuların sırası gelen renklerini belirleyen ve kalan oyuncuların sırası gelen renkleri aralarında uyumlu olacak şekilde artık oyuncuyu seçin. (Maksi turnuvalarda, aşağı doğru eşlendirme yaparken artık oyuncu ile grubun son sırasındaki oyuncu arasındaki rating farkı en fazla 100 puan olmalıdır, aksi halde en alttaki oyuncu artık oyuncu olur. Yukarı doğru eşlendirme . . . ) *Beyaz isteyen oyuncuların sayısı ile siyah isteyen oyuncuların sayısı aynı ise, aşağı doğru eşlendirirken grubun en alttaki, yukarı doğru eşlendirirken grubun en üstteki oyuncu kaydırılır. 10.3. Aşağı yönde artık oyuncu belirlenmesinde seçenek varsa, kaydırılan gruptaki daha öncelikli artık oyuncuların rakipleri belirlendikten sonra, kalanlar arasında uygun bir rakip bulabilen en alt sıradaki oyuncu, artık oyuncu olur. 10.4. Yukarı yönde artık oyuncu belirlenmesinde seçenek varsa, kaydırılan gruptaki daha öncelikli artık oyuncuların rakipleri belirlendikten sonra, kalanlar arasında uygun bir rakip bulabilen en üst sıradaki oyuncu, artık oyuncu olur. 10.5. Eğer kaydırılan oyuncuya yeni grubunda uygun bir rakip bulunamıyorsa esas grubundan bir başka oyuncuyla değiştirilmelidir, Yoksa bir sonraki gruba kaydırılacaktır 10.6. Yukarıdan kaymış artık oyuncuların bulunduğu bir grubu eşlendirirken en yüksek puanlıdan veya puanlar eşitse en üst numaralıda başlar. 1. Üst puandan aşağıya kaymış artık oyuncuların bulunduğu bir gruba eşlendirirken en yüksek puanlıdan veya puanlar eşitse en üst numaralıdan başlar. 2. Farklı puanlarla aşağıya kaymış oyuncular olan bir grubu eşlendirirken en üst puanlı gruptan gelenler önce eşlendirilir (her zaman üst numaralı olmaz). 3. Aynı grup içinde aşağıdan ve yukarıdan gelmiş oyuncular varsa (bu tabii ki orta grupta olur) önce aşağıya kayanlar sonra yukarıya kayanlar ve nihayet kalan oyuncular eşlendirilir. 10.7. Aşağıdan kaymış artık oyuncuların bir grubu eşlendirirken en yüksek puanlıdan veya puanlar eşitse en üst numaralıdan başlar. 1. Alt puandan aşağıya kaymış artık oyuncuların bulunduğu bir grubu eşlendirirken en düşük puanlıdan veya puanlar eşitse en alt numaralıdan başlar. 2. Farklı puanlarla yukarı kaymış oyuncular olan bir grubu eşlendirirken en alt puanlı gruptan gelenler önce eşlendirilir. (her zaman üst numaralı olmaz) 3. Puan gruplarının ikinci yarısındaki bir grupta aşağıdan ve yukarıdan kaymış oyuncular varsa önce yukarı kayanlar sonra aşağı kayanlar ve nihayet kalan oyuncular eşlendirilir. 10.8. Aşağı doğru eşlendirirken, artık oyuncu rengi uygun olan en yüksek numaralı oyuncuyla eşlendirilir (maksi turnuvalarda 100 puan aşağıya kadar gidilebilir). Yukarı doğru eşlendirirken, artık oyuncu rengi uygun olan en düşük numaralı oyuncuyla eşlendirilir ( maksi turnuvalarda 100 puan aşağıya kadar gidilebilir). 10.9. Geçmişleri ve kayacakları grupta rakip bulabilme durumlarına göre 4 tip artık oyuncu önem sırasına göre şöyle sıralanırlar a. Şu an bulunduğu gruba kayarak gelmiş ve bir sonraki grupta uygun rakip bulamayan artık oyuncu b. Şu an bulunduğu gruba kayarak gelmiş ve bir sonraki grupta uygun rakibi olan artık oyuncu c. Bir sonraki grupta uygun rakip bulamayan artık oyuncu d. Bir sonraki grupta uygun bir rakibi olan artık oyuncu Artık Oyuncu seçiminde imkan varsa, aşağıdaki öncelik sırasına dikkat edilmelidir: 1. a tipi artık oyunculardan kaçının 2. b tipi artık oyunculardan kaçının 3. c tipi artık oyunculardan kaçının 10.10. Bir önceki turda kaydırılmış olan oyuncu aşağıdaki durumlara yol açıyorsa grubun sayısını çift yapmak için kaydırılamaz a. Bu yapılan madde 10.9.a, b ve c maddelerinde tarif edilen artık oyuncular çıkmasına yol açmamalı b. Bu yapılan, gruptaki eşlendirme sayısını düşürmemeli
11. Değiş Tokuş Kuralları 11.1. Madde 9.4’le de tarif edilen öngörülen eşlendirme, eşlendirilecek oyuncuların daha önceki turlarda oynamamasını şart koşan Madde 2’ye göre gözden geçirilir. Aşağı doğru eşlendirirken, gözden geçirme en üst numaralı oyuncuyla başlar;eşlendirme Madde 2’ye aykırı ise alt sıradaki oyuncunun uygun rakip bulunana dek değiştirilir. Yukarı doğru eşlendirirken, gözden geçirme en alt numaralı oyuncuyla başlar; Eşlendirme Madde 2’ye aykırı ise üst sıradaki oyuncunun uygun rakip bulunana dek değiştirilir.
11.2. Aşağıdaki örnekte altı oyuncu vardır ve aşağı doğru eşlendirirken grubta ki en üst numaralı oyuncu olan 1 numaralı oyuncuya uygun rakip bulmaya çalışır. Altı oyunculu grubun öngörülen eşlendirmesi şöyledir : 1-4, 2-5, 3-6 Örneğin daha önce oynadıkları için 1-4 uygun değilse 4 ile 5 yer değiştirilir, o zaman : 1-5, 2-4, 3-6 olur 1-5 eşlendirmesi de uygun değilse bir değişiklik daha yapılır. Öngörülen eşlendirme ve 1 numaraya uygun rakip bulmak için yapılan sonraki değişiklikler şöyledir:
|